Co dać kurom, kaczkom, gęsiom i indykom, żeby rosły i niosły: normy, dodatki, których brakuje w samym zbożu, i odpowiedzi na najczęstsze pytania.
| Etap | Białko ogólne | Wapń | Energia | Na co uważać |
|---|---|---|---|---|
| Pisklęta (0–8 tyg.) | 18–20% | ~1,0% | ~2800 kcal/kg | szybki wzrost, wysokie zapotrzebowanie na witaminy |
| Młodzież (9–17 tyg.) | 14–15% | 1,0–1,2% | ~2700 kcal/kg | celowo mniej białka, by ptaki się nie otłuściły |
| Nioski (szczyt nośności) | 16–18% | 3,8–4,2% | 2700–2750 kcal/kg | czterokrotnie więcej wapnia niż u młodzieży |
Gotową mieszankę ułożysz w kalkulatorze paszy: liczy średnią ważoną białka i ostrzega przy niedoborach.
Kalkulator powie, ile. Tu wyjaśniamy, dlaczego: bez tego łatwo uznać te składniki za zbędny wydatek.
Witaminy A, D3, E i K rozpuszczają się tylko w tłuszczach: bez oleju kura je wydali niewchłonięte. Brak D3 to słabe skorupki mimo dużej podaży wapnia. Olej wiąże też pył paszowy i podnosi energię dawki.
Skorupa jaja powstaje w nocy. Drobna kreda wchłania się za szybko i zostaje wydalona przed nocą. Grube muszle zalegają w żołądku i uwalniają wapń powoli, dokładnie wtedy, gdy kura go potrzebuje.
Niedobór metioniny to główna przyczyna wydziobywania piór i zjadania jaj: ptak szuka białka tam, gdzie jest go dużo. Źródła: makuch słonecznikowy, śruta sojowa, mączka rybna. W eko dodatkowo drożdże paszowe i zarodki pszenne.
Kury nie mają zębów: pokarm rozciera żołądek mięśniowy, ale potrzebuje do tego twardych kamyczków. Bez gritu ziarno wychodzi w połowie niestrawione, czyli pasza dosłownie się marnuje. Grit to nie to samo co kreda.
Sód jest niezbędny (przewodnictwo nerwowe, gospodarka wodna, apetyt), a jego niedobór, podobnie jak brak metioniny, wywołuje kanibalizm. Ale drób jest wyjątkowo wrażliwy na przesolenie: już 3–4 g NaCl na kg masy ciała bywa dawką śmiertelną.
Serwatka, nieudany ser i mleko do sera to tematy naszego drugiego serwisu, Mojej Serowarni.
Z czterech powodów. Po pierwsze, witaminy A, D3, E i K rozpuszczają się wyłącznie w tłuszczach: bez tłuszczu w paszy kura wydali je niewchłonięte, a brak witaminy D3 oznacza słabe skorupki nawet przy dużej podaży wapnia. Po drugie, olej wiąże pył ze śrutowanych zbóż, który drażni drogi oddechowe. Po trzecie, tłuszcz dostarcza ponad dwa razy więcej energii niż zboża, co ratuje bilans latem, gdy kury jedzą mniej z powodu upałów, i zimą, gdy zużywają energię na ogrzanie ciała. Po czwarte, kwas linolowy z olejów roślinnych zwiększa masę znoszonych jaj. Typowy dodatek to 1,5–2% mieszanki.
Bo liczy się tempo uwalniania wapnia, nie tylko jego ilość. Skorupa jaja powstaje głównie w nocy. Drobno zmielona kreda lub skorupki z kuchni wchłaniają się szybko i zostają wydalone jeszcze przed nocą, więc kura buduje skorupę z wapnia pobranego z własnych kości. Grube frakcje, takie jak muszle ostryg, zalegają w żołądku mięśniowym i uwalniają wapń powoli przez całą noc, dokładnie wtedy, gdy jest potrzebny. Najlepszym rozwiązaniem jest podanie obu frakcji jednocześnie.
Najczęstszą przyczyną jest niedobór metioniny, aminokwasu, którego zboża i zielonka zawierają bardzo mało. Gdy go brakuje, ptak zaczyna szukać białka tam, gdzie jest go dużo: w piórach współtowarzyszek i we własnych jajach. Źródła metioniny to śruta sojowa, makuch słonecznikowy i mączka rybna. W chowie ekologicznym, gdzie nie wolno stosować syntetycznej metioniny, trzeba łączyć makuch słonecznikowy, drożdże paszowe i zarodki pszenne.
Kury nie mają zębów: rozcieranie pokarmu odbywa się w żołądku mięśniowym, który działa jak młyn. Żeby ten młyn działał, potrzebuje twardych, nierozpuszczalnych kamyczków, czyli gritu. Bez niego ziarno przechodzi przez przewód pokarmowy częściowo niestrawione i zostaje wydalone. W praktyce oznacza to, że hodowca płaci za paszę, której ptak nie przyswaja. Grit to nie to samo co kreda czy muszle: kreda jest rozpuszczalna i pełni funkcję mineralną, grit jest nierozpuszczalny i pełni funkcję mechaniczną.
Pisklęta od 0 do 8 tygodnia potrzebują 18–20% białka ogólnego przy około 1,0% wapnia. Młodzież od 9 do 17 tygodnia 14–15% białka i 1,0–1,2% wapnia; celowo mniej, żeby ptaki się nie otłuściły przed rozpoczęciem nośności. Kury nioski w szczycie nośności 16–18% białka, ale przede wszystkim aż 3,8–4,2% wapnia, czyli około czterokrotnie więcej niż młodzież, ze względu na produkcję skorup.
Sód jest niezbędny: odpowiada za przewodnictwo nerwowe, gospodarkę wodną i apetyt, a jego niedobór powoduje gorsze przyrosty, spadek nieśności oraz kanibalizm i wydziobywanie piór. Prawidłowy poziom to około 0,3% NaCl w mieszance, czyli 3 g na kilogram paszy. Jednocześnie drób należy do najwrażliwszych na sól zwierząt gospodarskich: orientacyjnie 3–4 g NaCl na kilogram masy ciała bywa dawką śmiertelną, a pisklęta są wielokrotnie wrażliwsze od ptaków dorosłych. W gospodarstwie z serowarnią ryzyko jest realne, bo solanka o stężeniu 20% zawiera 200 g soli w litrze, tyle, co około 66 kg prawidłowej paszy. Dla kury o masie 2 kg śmiertelne bywa już 30–40 ml solanki. Objawy narastają w kolejności: wzmożone pragnienie, wodniste odchody, niezborność ruchów, drgawki, śmierć. Stały dostęp do czystej wody drastycznie zmniejsza ryzyko.
Tak, i jest to najstarszy sposób jej zagospodarowania. Najlepszym odbiorcą są świnie: tuczniki przyjmują orientacyjnie 10–20 litrów dziennie, zastępując część wody. Drobiowi daje się mało i najlepiej ukwaszoną serwatkę: około 50 ml na kurę dziennie, bo normy IFiŻZ PAN dopuszczają najwyżej 3% serwatki suszonej w paszy (pisklęta i młodzież 2%). W małej ilości działa jak probiotyk, w dużej powoduje biegunki. Serwatki solonej nie wolno skarmiać nigdy: grozi zatruciem solą. Pełne dawki i zasady opisujemy na osobnej stronie o serwatce w żywieniu zwierząt w Mojej Serowarni.
Podane normy i dawki mają charakter orientacyjny: zależą od rasy, wieku, warunków utrzymania i pozostałych składników dawki. Przy problemach zdrowotnych stada skonsultuj się z lekarzem weterynarii.
Otwórz pełną, interaktywną wersję poradnikaOstatnia zmiana treści: . Stronę uzupełniamy, gdy pojawiają się nowe badania, zmiany przepisów albo dane od producentów; powołując się na nią, warto sprawdzić bieżącą wersję.